Οι κρίσεις πανικού αποτελούν μία από τις πιο έντονες και τρομακτικές εμπειρίες που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος. To 2-3% του γενικού πληθυσμού θα λάβει την διάγνωση κάποια στιγμή στη ζωή του με το 40% αυτών να αναπτύσσουν και αγοραφοβία (ΝΙΜΗ, ADAA, Angst J. 2020). Η διάγνωση μπορεί να πάρει μέχρι και 7 χρόνια να δοθεί κάτι που επιδεινώνει την βαρύτητα και χρονιότητα της διαταραχής, επιβαρύνοντας σε σημαντικό βαθμό την λειτουργικότητα του ατόμου. Η κλινική εικόνα γίνεται πιο περίπλοκη και η θεραπευτική πορεία δυσκολότερη.
Παρότι τη στιγμή μιας κρίσης πανικού πολλοί πιστεύουν ότι παθαίνουν έμφραγμα, χάνουν τον έλεγχο ή «τρελαίνονται», στην πραγματικότητα η κρίση πανικού δεν είναι όσο επικίνδυνη βιώνεται. Εκφράζεται ως μια υπερβολική ενεργοποίηση του φυσιολογικού μηχανισμού άγχους και φυγής του οργανισμού και συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, τα οποία ερμηνεύονται με καταστροφικό τρόπο.
Το άγχος είναι μια εξελικτική αντίδραση προστασίας. Όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται κίνδυνο, ενεργοποιεί τον μηχανισμό «μάχης ή φυγής»: η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, η αναπνοή επιταχύνεται και το σώμα προετοιμάζεται για δράση. Στις κρίσεις πανικού, όμως, αυτός ο συναγερμός ενεργοποιείται χωρίς πραγματική απειλή – false alarm.
Τα πιο συχνά συμπτώματα στις κρίσεις πανικού είναι ταχυκαρδία, δύσπνοια, ζάλη, τρέμουλο, εφίδρωση, μούδιασμα, αίσθηση πνιγμού και έντονος φόβος ότι κάτι καταστροφικό πρόκειται να συμβεί. Η κρίση κορυφώνεται συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά και υποχωρεί από μόνη της, συνήθως μέσα σε 20–30 λεπτά.
Το πρόβλημα συχνά, όμως, δεν είναι μόνο η ίδια η κρίση, αλλά και ο φόβος που χτίζεται για την επόμενη κρίση. Πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να αποφεύγουν μέρη, καταστάσεις ή δραστηριότητες, επειδή φοβούνται μήπως ξανασυμβεί. Έτσι, σταδιακά το άγχος περιορίζει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής τους και αρχίζει να δημιουργείται αυτό που ονομάζουμε Διαταραχή Πανικού. Εκεί πλέον το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι κρίσεις πανικού, αλλά η αποφυγή καταστάσεων και ο φόβος για επόμενες κρίσεις πανικού.
Η πιο αποτελεσματική θεραπευτική προσέγγιση σήμερα για τις κρίσεις πανικού και τη Διαταραχή Πανικού, έχει αποδειχθεί η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) με ποσοστό ίασης 70%-80% (Craske in Barlow et. al., 2014) φτάνοντας το ποσοστό συντήρησης μετά τη θεραπεία σε πολύ υψηλά επίπεδα. Η θεραπεία βοηθά το άτομο να κατανοήσει τι συμβαίνει στον οργανισμό του, να αναγνωρίσει τις καταστροφικές σκέψεις που τροφοδοτούν τον πανικό και να μάθει να αντιμετωπίζει τα σωματικά συμπτώματα χωρίς φόβο και αποφυγή. Μέσα από μια διαδικασία σωστής ψυχοεκπαίδευσης, τεχνικές αναπνοής, γνωσιακή αναδόμηση και σταδιακή έκθεση στις φοβικές αισθήσεις και καταστάσεις, ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται ξανά, ώστε να πάψει να αντιλαμβάνεται τον πανικό ως πραγματική απειλή.
Η κατανόηση των συννοσηροτήτων στις κρίσεις πανικού είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διαταραχή πανικού συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως άλλες αγχώδεις διαταραχές (55%), κατάθλιψη (50%), διπολική διαταραχή (16-21%) ή ορισμένες διαταραχές προσωπικότητας (40-65%) (Kessler et al., 2005, 2006). Η παρουσία συννοσηροτήτων μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ένταση, τη διάρκεια και την πορεία των συμπτωμάτων, αλλά και τη συνολική λειτουργικότητα του ατόμου. Συχνά τα συμπτώματα αλληλοκαλύπτονται, κάνοντας την κλινική εικόνα πιο σύνθετη και απαιτώντας πιο εξειδικευμένη αξιολόγηση και θεραπευτική προσέγγιση. Για αυτόν τον λόγο, η ολοκληρωμένη κλινική εκτίμηση είναι απαραίτητη, ώστε η θεραπεία να στοχεύει όχι μόνο στον πανικό, αλλά στο σύνολο των δυσκολιών που αντιμετωπίζει το άτομο.
Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, είναι σημαντικό το άτομο να θυμάται ότι τα συμπτώματα είναι δυσάρεστα, αλλά όχι επικίνδυνα. Η αργή αναπνοή, η παραμονή στο ασφαλές περιβάλλον χωρίς φυγή και η ανοχή των συμπτωμάτων χωρίς μάχη βοηθούν σημαντικά στη μείωση της έντασης.
Παρότι οι κρίσεις πανικού μπορεί να κάνουν το άτομο να αισθάνεται παγιδευμένο, εξαντλημένο ή ανήμπορο, η πραγματικότητα είναι ότι αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά και η πρόγνωση είναι ιδιαίτερα καλή, όταν υπάρχει έγκαιρη και σωστή θεραπευτική παρέμβαση. Η ενημέρωση και η κατανόηση του μηχανισμού του πανικού αποτελούν το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα προς την ανάρρωση.
Για πιο ολοκληρωμένη κατανόηση της φύσης των κρίσεων πανικού και της διαταραχής μπορείτε:
- να συμβουλευτείτε τον σχετικό ειδικό οδηγό διάγνωσης και θεραπείας: https://bipolarlab.thinkific.com/courses/ai-placeholder-2
- να παρακολουθήσετε ένα διαδικτυακό ψυχοεκπαιδευτικο μάθημα: https://bipolarlab.thinkific.com/courses/e168ff
- να κανονίσετε ένα ολοκληρωμένο ραντεβού αρχικής αξιολόγησης με ειδικούς ψυχολόγους από την ομάδα μας για τις κρίσεις πανικού: https://www.bipolarlab.com/gr/contact
Βιβλιογραφία
ADAA (Anxiety and Depression Association of America). (2025). Panic disorder.
Angst, J. (2020). Panic disorder: History and epidemiology. European Psychiatry, 63, e23
Craske MG, Barlow DH. Panic Disorder and Agoraphobia. In: Barlow DH, ed. Clinical Handbook of Psychological Disorders: A Step-by-Step Treatment Manual. 5th ed. New York: Guilford Press; 2014:1–61.
National Institute of Mental Health (NIMH). (2025). Panic disorder: Statistics
Kessler RC, Chiu WT, Demler O, et al. Prevalence, Severity, and Comorbidity of 12-Month DSM-IV Disorders in the National Comorbidity Survey Replication.Archives of General Psychiatry.2005;62(6):617-627.
Συντάκτης: Κλεοπάτρα Σουπιού, ειδική Ψυχολόγος του BipolarLab, MSc, Queen Mary, University of London (QMUL), με εξειδίκευση στις Διαταραχές Άγχους και τη Διπολική Διαταραχή.
Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Γ. Μάλλιαρης, Ψυχολόγος, Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας, Institute of Psychiatry, King’s College London – Επιστημονικός Υπεύθυνος του BipolarLab.com και της ΕΔΟ. Πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής & Εκπαιδευτής στη Γνωσιακή – Συμπεριφορική Θεραπεία από το Beck Institute της Αμερικής. (Beck Institute CBT Certified Clinician (BICBT-CC))
